Hoe overleefde Christa Pike haar executie, en komt er een tweede poging?

Het is inmiddels duidelijk: het ging gisteren helemaal mis met de uitvoering van de doodstraf voor Christa Pike. De vrouw werd in 1996 ter dood veroordeeld voor de moord op een klasgenote een jaar eerder toen ze 18 was.

Tori Gessner, nieuwslezer bij de lokale ABC-zender WKRN, was gisteren getuige van de mislukte executie en ook aanwezig bij eerdere executies. "Niets aan vandaag was normaal of gebruikelijk", zei ze na afloop.

1. Hoe hoort het volgens het protocol te gaan? 

Volgens het protocol (pdf) van het Tennessee Department of Correction, begint de voorbereiding van een executie al vroeg op de dag. Een speciaal team controleert de apparatuur en bereidt de medicijnen voor. Tennessee gebruikt sinds 2025 alleen het middel pentobarbital bij executies.

Toxicoloog Jan Tytgat van KU Leuven noemt dit 'een sterk slaapmiddel, een anestheticum'. "Als je pentobarbital in een hoge dosering toegediend krijgt, kun je daaraan sterven. Je komt in een diepe slaap, je raakt comateus, je krijgt een beperkte ademhaling, zuurstoftekort en dan overlijd je."

De medicijnen worden klaargemaakt in vier spuiten: twee keer een zoutoplossing en twee spuiten met in totaal 5 gram van het middel pentobarbital. Er ligt een tweede set klaar voor het geval de eerste dosis niet tot de dood leidt.

Volgens het protocol wordt de veroordeelde om 10.00 uur uit de cel gehaald en op een executiebed vastgemaakt. Er worden twee infuuslijnen aangebracht. De tweede is de reserve. Als het infuus niet lukt, kan een arts een zogenoemde centrale lijn aanbrengen.

Daarna worden de vier vloeistoffen uit de eerste set toegediend. Vervolgens wacht het team vijf minuten. Na die vijf minuten worden de zichtschermen voor de getuigen gesloten. Een arts onderzoekt de veroordeelde. Die stelt vast of de persoon is overleden en rapporteert dat aan de gevangenisdirecteur.

2. Hoe ging dit bij Christa Pike?

Bij Christa Pike verliep dit alles op een heel ander tijdschema. Haar executie stond gepland voor 10.00 uur, maar door juridische procedures werd die pas uren later daadwerkelijk uitgevoerd. 

Rond 18.41 uur kwamen de mediagetuigen de getuigenruimte binnen. Daar moesten ze volgens getuige Gessner bijna een uur wachten. "Normaal gesproken duurt het tien, vijftien minuten en dan begint alles", zei ze. Vanuit de ruimte hoorden ze af en toe 'een beetje huilen en jammeren'.

Dit vertelden de getuigen na afloop aan de aanwezige journalisten:

De getuigen zagen uiteindelijk om 19.27 uur het gordijn opengaan, waarna Pike vastgebonden op het executiebed te zien was.

Volgens de getuigen bleef Pike na de eerste toediening bij bewustzijn. Ze zei onder meer dat de ader in haar arm voelde alsof die op knappen stond. Ze maakte vervolgens verschillende bewegingen en bleef volgens de getuigen ademen en later luid snurken.

Volgens de getuigen werd rond 20.26 uur de tweede dosis pentobarbital toegediend. Maar ook daarna bleef Pike leven. Ze was achter het gesloten gordijn nog steeds hoorbaar aan het ademen en snurken. Om 20.53 uur werd de microfoon uitgezet en werden de getuigen weggestuurd. 

Executie mislukt.

3. Wat zou er misgegaan kunnen zijn?

Gouverneur Bill Lee heeft inmiddels een onafhankelijk onderzoek aangekondigd naar wat er precies is misgegaan. Executies in de staat worden voorlopig opgeschort.

"Ik zie een aantal mogelijke verklaringen", zegt toxicoloog Jan Tytgat van KU Leuven. "De bereiding kan fout zijn gegaan, bijvoorbeeld door een te lage dosis." Of de toediening kan mis zijn gegaan. Bij sommige mensen is het prikken in de venen moeilijker omdat die minder aan de oppervlakte liggen.

"Een andere belangrijke mogelijkheid is dat pentobarbital een middel is dat ook in de Verenigde Staten recreatief wordt gebruikt, als een drug. Als je het langer gebruikt, kan je lichaam tolerant worden. Dan heb je een hogere dosis nodig om een overlijden te garanderen."

Ook advocaat Merel Pontier, die in Texas als strafrechtadvocaat terdoodveroordeelden verdedigt, denkt dat de toediening mogelijk niet goed is gegaan. Pike klaagde tijdens de executie over een branderig gevoel in haar arm. Volgens Pontier kan dat erop wijzen dat het pentobarbital niet volledig in de ader terechtkwam. 

"Mogelijk hebben ze door de ader heen geprikt. Dan komt het middel er aan de andere kant weer uit. Het middel gaat onder je huid verspreiden en kan ook op die manier een beetje in de bloedbaan terechtkomen. Anders kan ik het niet verklaren."

Iets vergelijkbaars gebeurde bij de executie van Angel Nieves Diaz in Florida in 2006, vertelt ze. De dodelijke middelen kwamen toen deels in het omliggende weefsel terecht. Diaz bleef na de eerste dosis nog leven en uiteindelijk was een tweede dosis nodig.

4. Kan de executie opnieuw worden uitgevoerd?

De vraag is welke juridische gevolgen een mislukte executiepoging heeft. Volgens Law Commentary verwees het Amerikaanse Hooggerechtshof in 1947 naar de zaak van Willie Francis, die een executie met de elektrische stoel overleefde. Zijn verweer dat een tweede poging neerkwam op dubbele bestraffing werd afgewezen, waardoor Louisiana de executie alsnog mocht uitvoeren.

De zaak van Pike kan juridisch anders liggen.. Als blijkt dat Pike de voorgeschreven middelen correct heeft gekregen en toch niet is overleden, kunnen haar advocaten aanvoeren dat een nieuwe poging een onaanvaardbaar risico op ernstig en onmenselijk lijden met zich meebrengt.

Advocaat Pontier verwacht dat Pike voorlopig niet opnieuw wordt geëxecuteerd. "Ze zal eerst moeten worden onderzocht. Ze had al gisteren een verzoek ingediend waarin ze zei dat ze vanwege haar medische conditie de injectie niet kon krijgen. Ze heeft kleine aderen en haar bloed stolt snel."

In Tennessee kunnen terdoodveroordeelden kiezen tussen een dodelijke injectie en de elektrische stoel. Pike koos voor de injectie. "Als ze niet voor de elektrische stoel wil kiezen en niet met een injectie kan worden geëxecuteerd, zou ze kunnen aanvoeren dat de executie bij haar niet kan. Ze heeft nu een unieke grond voor beroep en een betere kans dat een rechter daarin meegaat."

5. Hoe zit het met de doodstraf in andere staten?

In de Verenigde Staten hebben 27 staten de doodstraf. Daarnaast kan de federale overheid de doodstraf opleggen. De manier waarop een terdoodveroordeelde wordt geëxecuteerd, verschilt per staat. Op de kaart hieronder zie je wat de verschillen zijn.

Tennessee gebruikt sinds januari 2025 een protocol met één middel, pentobarbital. "In sommige andere staten gebruikt men ook protocollen met drie middelen", zegt toxicoloog Jan Tytgat van KU Leuven. "Je hebt dan iets dat anesthetisch of verdovend werkt. Daarnaast heb je een spierverlammend middel en tenslotte kaliumzout, dat het hart stillegt."