Steeds minder egels in Nederland: 'Zou intriest zijn als we ze kwijtraken'

Tijdens de landelijke egeltelling eind september werden er 5653 egels geteld. Vorig jaar waren dat er nog 9300 en in 2024 13.000. Toch zeggen die aantallen niet alles, zegt Jenny Kleve van Egelbescherming Nederland. "Er hebben dit jaar minder mensen meegeholpen met tellen." 

Maar dat het slecht gaat met de egel, is duidelijk. In de afgelopen 50 jaar verdween 80 procent van de egels. "Wat ons opvalt, is dat de nesten schrikbarend klein zijn, met maar één of twee jongen. Dat is een zichtbaar symptoom van hoe slecht het gaat." 

De egel staat sinds 2024 op de internationale rode lijst van bedreigde soorten geclassificeerd als near threatened (bijna bedreigd). "Als het aan ons had gelegen, had het een bedreigde diersoort mogen worden."

Verdwijnen leefgebied

De egel heeft vooral last van het verdwijnen van zijn leefgebied, zegt Kleve. "Daardoor is er minder voedsel beschikbaar." Egels eten vooral insecten, wormen en andere kleine dieren. 

De afgelopen zomer was extra zwaar. Egels konden minder makkelijk voedsel vinden doordat slakken en rupsen zich door de hitte dieper in de grond verstoppen en insecten minder actief zijn. Egellocaties hadden hun handen vol aan oververhitte en uitgedroogde egels. 

In de zomer zijn egels bovendien extra kwetsbaar. "Omdat ze hun jong in de zomer krijgen, hebben ze extra voedsel en rust nodig."

Een tweede grote bedreiging voor de egel is gif. "Egels zijn eigenlijk de opruimers van de natuur en eten ook zieke dieren en kadavers", legt Kleve uit. Zo kunnen ze bijvoorbeeld een muis eten die gif heeft binnengekregen. 

135.000 egels doodgereden

Verkeer is de doodsoorzaak nummer drie. Volgens Natuurmonumenten worden er jaarlijks zo'n 135.000 egels doodgereden. "De afgelopen jaren is er meer gebouwd, zijn er meer wegen bijgekomen en is het drukker geworden. De ontgroening van zowel tuinen als openbare ruimte zorgt ervoor dat de egel op straat wordt geduwd en dat is gevaarlijk."

Vooral jonge egels sneuvelen in het verkeer. "Die moeten nog zelfstandig worden en hun weg vinden in het leven. Oudere egels hebben ervaring met de trilling van de weg en vaker meegemaakt dat auto rakelings langs hen heen gaat. 60 tot 80 procent van de jonge egels overleeft de eerste winter niet."

Egels zoeken tegenwoordig steeds vaker hun toevlucht in tuinen, omdat daar nog wel voedsel te vinden is. Kleve legt uit dat een tuin niet altijd een geschikte plek is, zeker door de ontgroening. "Het is een noodoplossing." 

De vele strakke, betegelde tuinen in Nederland zijn haar een doorn in het oog. "Er ligt nog geen blaadje in. Het mag allemaal wat minder netjes." Egels hebben volgens haar juist behoefte aan groene tuinen met inheemse, biologische planten en rommelhoekjes waar ze voedsel en beschutting vinden. Ook een doorgang naar de tuin van de buren kan helpen, zodat ze niet de straat op hoeven. 

Steeds meer mensen zetten voederplekken neer met katten- of vissenbrokjes en water. Dat juicht Kleve toe, al is het 'jammer dat het noodzakelijk is'. 

Mooi en zachtaardig

Ze hoopt vurig dat we de egel weten te behouden. "Een egel is een heel mooi dier. Ontzettend vriendelijk, grappig en uniek. Ondanks de stekels is hij heel zachtaardig."

Bovendien is de egel een van de weinige zoogdieren die we in Nederland regelmatig van dichtbij kunnen zien, zegt ze. "Wanneer zie je nou een das of een vos? De egel bestond al in de prehistorie en heeft eeuwenlang overleefd. Het zou toch in- en intriest zijn als we deze mooie dieren zouden kwijtraken?"